Po te besh nje kerkim ne Google, Yahoo apo dhe MSN mbi emrin e Ali Pashe Tepelenes, dalin shume rezultate qe te shpien tek "Ali Pashe Tepelena" nga Tajar Zavalani. Tajar Zavalani ka beren je liber te titulluar "Historia e Shqiperise" dhe pjesa e historise qe flet per Ali Pashane eshte perkthyer nga romani i shkrimtarit francez Alexander Dumar (i vjetri), Ali Pacha. Eshte e cudtishme fakti qe nje "historian" shqiptar ti drejtohet nje romani francez per fakte historike mbi figura shqiptare. Perkthimi i Zavalanit e pershkron Aline si monster me dy koka, ai shkruan per Aline : Aliu nuk kishte asnji ndjenjë patriotike, as nji idë kombtare dhe ndoshta ky asht shkaku pse dështoi.
Per faktin se jemi Tepelenas dhe se historine e kombit tone e dime ndryshe vendosem te bejme ca kerkime mbi romanin e Alexander Dumas, dhe kush ishte Alexander Dumas.

Alexander Dumas i njohur si Dumas Pere, u lind ne Villes-Cotterêts me vitin 1802. Gjyshja e tij ti qe nje skllave nga ishujt e Karaibeve dhe babai i tij qe nje gjeneral ne ushtrine e Napoleonit i cili kishte ren nga grada per aresye qe nuk dihen. Gjate jetes se tij familja qe shume e varfer. Punon si notar ne vendlindje dhe me vone i lind nje femije i laigjshem me nje grua qe nuk ishte i martuar, ky njihet si Alexander Dumas i riu. Per shkak te doreshkrimit te tij elegant ai u punesua ne obrrin e mbretit francez Filipi. Si pjestar i grupit te drames ishte shume i apasionuar mbas teatrit dhe fantazise.

Dumas zbuloi se kishte nje pasion per te shkruar drame, dhe per pak kohe u be nje nga dramatologet me te njohur te frances.
Kreyveprat e tij mbeten sigurisht "Tre Muskutjeret" dhe "Konti i Monte Kristos".
Roli i Alexander Dumas ne novelat historike ishte me tepr nje koicidence. Pasi censura mbi gazetaret u anullua, gazetat gjeten se lexuesi terhiqej nga novelat historike adventureske te dhena te tip serialesh. Cdo kush i lexonte keto novela, borgjezet, klasa e mesme, dhe te varfrit. Novela e pare e tij qe "Kapiteni Paul" qe provoi te qe nje sukses. Nga prodhimtaria e tij letrare Dumas u pasurua dhe jetonte nje jete adventureske dhe njihej si qefli. Thueht se leketi harxhonte ne femra dhe pije. Ai kishte rreth 12 femije te jashteligjshem dhe qe i martuat shume here. Eshte vrejtur se nje nate gjeti gruan e vet ne shtrat me mikun e tij Roger de Beauvoir, dhe ju tha "Eshte nate e ftohte, beni vend dhe per mua".
Ndoshta suksesi i tij ne France si novelist beri qe morali i tij te zbehte figuren e tij. Personalisht ai e urrente Bonapartin dhe ishte pjesemarres se Revolucionin Francez. Vdiq me 1870 nga nje infrak zemre.
 

Alexander Dumas eshte padyshim nje nga gjigandet e literatures boterore. Emri i tij radhitet nder me te shquarit noveliste. Megjithate ne mendojme se Alexander Dumas nuk duhet marre si burim informacioni per sutime historike sepse peripecite e tij e bejne jo te qendrueshem ne syrin akademik.

Se pari jeta e tij qe e nje morali standart te ulet, shume here e gjente veten ne borxh sepse i shpenzonte ne qejfe dhe prosituta. Armiqesia e tij me Napoleonin, dhe miqesia e Napoleonit me Aline bejne qe burimi i informacionit i Dumes mos te jete i besueshem sepse nje historian eshte i besueshem kur interesat personale nuk jane lidhur mbi subjektin mbi te cilin rekordon. Kur ka shkruajtur romanin Ali Pacha, Dumas ka qene ne Rusi. Ne keto momente Aliu nuk gezonte ndonje maredhenie te mire me ruset, ndaj dhe romani i Dumas mund te shikohet si nje "lepirje" ndaj rusise qe e morn Dumen si azilat politik.

Fakti qe Duma nuk e ka vizituar Shqiperine kurre, dhe nuk ka bere ndonje kerkim historik mbi Aline, na ben te mendojme se romani i tij qe mebshtetur ne hamendje, thashetheme, dhe mendime personale. Dihet sigurisht se nje historian nuk mund te mbeshtet kurre ne hamendje, thashetheme apo me keq mendime personale.
Si dhe e thame me lart, mbetet i cuditshem fakti qe Zavalani ka marre romanin e Dumes si burim kyresor per analogjine e tij "historike", dhe ka anashkaluar burimet shqiptare te informacionit. Megjithate kur lexon "Historine e Shqipnis" nga Zavalani bie era amatrollek. Se pari nuk eshte perdorur gjuhe akademike dhe historike, nuk jane dhene burime se ku jane marre keto fakte, se treti gjuha qe perdor Zavalani eshte e pershtatshme per mitologji.

Eshte e cuditshme gjuha e perdorur nga Zalavani kur thote "Ali qe nje bishe e eger me fytyre njeriu", kjo tregon amatorllek dhe dlientantizem. Titulli "Histori e Shqiperise" kerkon shkrime akademike jo fjale rrugesh.
Te shkruash per figura historike si Ali Pashe Tepelena, kerkon mund, studim, burime te sinqerta informacioni, duket se kualifikimi i vetem i Zalavanit ka qene zoterimi i gjuhes franceze, dhe duekt se kualifimi i vetem i Dumas per te qene "historian" ka qene urrejtja ndaj Napoleonit dhe aleateve te tij.
Ali Pashe Tepelena jetonte ne nje kohe ku moralitet i sotcem hynte pak ne pune. Ai kishte nje plan per gjithe Shqiperine, por per shkak te pabesise dhe paaftesise tone kombetare per tu bashkuar, deshtoi. Kjo paaftesi jona per tu bashkuar duket dhe sot, ku dhe figurave tona kombetare nuk u japim dot meritn e meritur per interesa personale.

1 Mars 2005