Feja ne Pashallek

Ne Rajon gjendeshin kater fe. Shqiptaret, shumica bektashinj, por kishte edhe ortodoks, Greket ishin ortodoks, Turqit myslyman sunit, egzistonte edhe nje numer i vogel cifutesh, te emigruar per ti shpetuar persekitimeve te Frenados dhe Izabeles . Ne territoret shqiptare te pashallekut shumica e popullsise ishte kthyer ne myslymane, me shume se per bindje e kishin bere per te bere karriere si mercenar ne ushtrine e Sulltanit.

Nje pjese e shqiptarve kishte qendruar e krishter por keta, shkruan Brighton, edhe pse ishin besimtare nuk respektonin aspak prifterinjte e kishave te tyre, perkundrazi i shanin dhe i percmonin haptazi, kjo sepse jo vetem ata nuk ishin ushtare, por ishin skllever qe pergjithsisht i perkisnin kombit grek. (Broughton 1885, I : 137) Greket nga ana e tyre kishin fituar nje seri privilegjesh nga Porta e Larte. Aliu, vet sipas te gjithe autorve interesohej per fene vetem ateher kur mund te kishte ndonje perfitim, mednohet te ket qene bektashi. Koloneli Leak shkruan se Ali financonte nje teqe ne Trikala dhe shkruante pse Aliu favorizonte kete ordher fetar: Doktrina e tyre eshte tolerante kundrejt te gjitha besimeve dhe i konsideron njerzit te barabarte perpara perendise [...] Ne Trikala thuhej se Aliu merrte nga te gjithe por ju jepte vetem dervishve. (Leak 1835 ,IV : 285)

Aliu nuk e kishte zakon te persekutonte njerzit ne baze te fese te ciles i perkisnin. Te krishteret ne Janine gezonin shume privilegje, aq sa kishte myslyman qe ankoheshin se ishte e pamundur te dalloje me kush ishte myslyman e kush jo. Ato pak here qe Aliu persekutoi te krishterлt e beri thjesht per motive taksash. Drejt fundit te jetes se vet Aliu, per te terhequr rreth vetes greket, i therriste keta te fundit "bashkfetar te krishter", kjo perpjekje doli e kote per faktin se synimet e grekve nuk ishin clirimi nga Turqit por ndertimi i nje shteti demokratik, dhe ne qender te levizjes nuk ishte problemi fetar por ai i klasave.

Katherine Elizabeth Fleming