Finli e njeh veprën pozitive te Aliut por i heq atij qëllimin, dëshirën, ndërgjegjen e asaj që po bënte. Pas zbulimit te arkivave ruse, duke shtuar dhe pjesën tjetër te gjykimit te Finlit, ky do te ishte përcaktimi me i saktë për veprën e Aliut. Pukevili, që e njohu dhe nga afër si konsull i Francës, e përshkuan ne mënyrë romaneske. Por Pukevili i bënte lojra me te vërtetë te shëmtuara Aliut. Te huajt mendonin se do te gjenin ne Janine njerez që do t'u bënin shërbëtorët dhe sahanlëpirësit. Por Aliu nuk bënte dallime midis te pasurve dhe te varfërve, te afërmve apo te panjohurve, vendasve apo te huajve, te krishterëve apo myslimanëve.

 Kështu i mori njëherë kuajt e Pukevilit për një vepër publike dhe bamirësi francez u indinjua tragjikisht dhe ne mënyrë te pandreqshme për këtë nënvlerësim. Ndryshe i priste gjërat ne Lindjen e fjetur dhe ndryshe i dolën. Por me tragjikja për Pukevilin ishte se Aliu arriti me njerëzit e tij t'i vjedhë e t'i lexojë raportet e tij ndaj qeverisë franceze si dhe përgjigjet e te dytëve përpara se te arrinin ne duart e secilës palë, kështu Aliu i dinte edhe qëllimet e Pukevilit dhe ato te qeverisë franceze...

Kur me vonë Pukevili e mësoi këtë gjë, luajti mendsh, por Aliu, duke qeshur, e përshëndeti me qetësi dhe paternalisht (për t'i tendosur akoma me shumë nervat me sa duket) kur ai largohej nga Janina: "Mësova, - i tha, - gjithçka, që shkruaje kundër meje dhe te lavdëroj për zilinë. Te lumtë! Punove mjaft mire për padronin tend dhe madje me tepricë". Pra, Pukevili përmend histori tmerri për Aliun, te cilat do t'i kish zili dhe romanderi me i madh i veprave te horrorit te Anglisë se shekullit te kaluar. Dhe e shtrembëron historinë deri ne atë pikë, saqë dhe vetë kritikuesit e Aliut, si Aravantini, dekiarojnë se përcaktimet e Pukevilit janë pasionante dhe fantastike, "shfaqin një autor francez te romaneve" Zoto Molosi e cilëson si "udhëheqës gjenial dhe revolucionar" Lord Bajroni, që e njohu nga afër Aliun, e quajti "Pirro i Ri" apo "Luani i Epirit" dhe "Bonapart". Simpoziumet që u parashtronte Aliu te huajve dhe itelektualëve të Janinës, - thotë, - te kujtonin Simpoziumet e Platonit.

Viktor Hygoi, ky demokrat dhe intelektual i madh, një nga figurat më të mëdha te njerëzimit, një filohelen dhe adhurues e helenëve te lashtë, thotë për Aliun: "Ishte i vetmi kolos që shekulli ynë mund t'i kundërvërë Napoleonit". Bajroni madje i kushton mjaft vargje Aliut, ne poemën e madhe "Childe Harold's Pilgrimage". Historiani anglez Uilliam Miler shkruante se "Luani i Janinës është rruga, që te çon drejt kryengritjes greke". Le ti kthehemi përsëri tani gjykimeve te grekëve për Aliun.
 

Faqe: 1 - 2 - 3 - 4