Veprat e Aliut

      Ujesjelles i ndertuar nga Ali Pasha ne Bence

Sapo morri titullin "pasha i Janinës" nisi një projekt ambicioz veprash publike, duke ndërtuar rrugë, lokale, duke permirësuar rrugt e komunikacionit dhe inkurajuar tregëtinë.Broughton shkruan: Ka ndertuar ura mbi lumenj, diga në këneta, ka hapur shumë rrugë, zbukurar fshatrat dhe qytetet me ndërtesa të reja. Me sa duket Aliu synonte të prezantohej si një guvernant shpirtgjerë dhe mbrojtës i popullit të vet, duke permirësuar nivelin e jetesës.

Vepra të tilla shërbenin edhe su garanci në rast të ndonjë revolte nga ana e popullit. Aliu i njihte mirë fatet e një regjimi të decentralizuar, i izoluar nga territorret e veta dhe nga popullsia e vet. Në fund të fundi ai vet kishte marrë fuqinë edhe fal paaftësi së së qeverisë otomane për të kontrolluar edhe pikat më të largëta të Perandorisë. Përmirsimi i komunikacioneve ishte i leverdisshëm si për Pashain si për popullsinë e pashallëkut.

Gjatë viteve të rinisë Aliu kishte mësuar ti njihte jashtzakonisht mirë tokat në të cilat më vonë ndërtoi pashallëkun e vet.Kjo njohuri, si dhe shumë të tjera të fituara në fitet e rinisë, ishte shumë e dobishme për pashain. Udhëtar të shumtë si Leak e Broughton vunë re se pashai shpeshherë nuk gjëndej në Janinë, dhe kalonte shumë kohë duke lëvizuar në territoret e veta. Një udhëtar europian pohoi se kishte mësuar nga burime të sigurta se Aliu vizitonte, pa perjashtim, të paktën një herë në vit të gjitha fshatrat e veta.(Hobhouse 1813:121)1.

Përveç se i vizitonte këto zona periferike Aliu kishte ngritur një rrjet të gjerë informatorësh lokal. Kështu Broughton dhe Byron që më 1809 po prejektonin një udhëtim drejt Peloponezit u habitën nga njohja perfekte e Aliut pë rrugën që duhet të përshkruanin. Ali Tepelena kujdesej shumë për centralizimin e pashallëkut dhe ishte shumë i kujdesshem dhe i kudogjendur ne tokat e tij, i kushtonte vëmëndjen më të thelle dhe zonave më të largëta. Ndërtimi i rrjetit rrugor të zgjeruar, hanet dhe magazinat kishin si synim kryesor lehtësimin e udhëtimeve të pashait. Rezidenca dytësore dhe verore u ndërtuan në të gjitha qytetet kryesore, qoftë për arsye strategjike qoftë për arsye dashurie.

Ali ndërtoi një nga rezidencat dytësore më të pasur dhe madheshtore në vëndlindjen e vet, në Tepelenë. Këto ndërtime , më shumë se pashait, iu shërbyen popullsisë, tregtarve, artizanve dhe shtegëtarve të huaj. Punime të tjera të nisuara me urdhër të Aliut ishin dhe bonifikimi i kënetave. Ato në veri të Artës u thanë me supervizim të inxhenierve europin, dhe rritën ndjeshëm prodhushmërinë në këto zona. Këto vepra publike dhe siguria e padiskutueshme e territoreve ndihmuan në një zhvillim të paparë të tregtisë të brëndshme dhe internazionale. Pirateria e përhershme e Egjeut dhe Adriatikut bënë që interesi i tregarve t'i drejtohej transportit tokësor. Territoret e Aliut ishin mjaft të përshtatshme.Të gjithë këta element e bënë ekonomine e pashallëkut të fortë dhe në rritje kostante.

Katherine Elizabeth Fleming